ทำไมอเมริกาถึงเปลี่ยนบทจากพระเอกสู่จอมก้าวร้าวดิบเถื่อน

ภาพจำเดิมของสหรัฐฯ คือพระเอกผู้รักษาระเบียบโลก พูดดี มีคุณธรรม แต่ช่วงนี้ภาพลักษณ์อเมริกาเปลี่ยนไปแบบสิ้นเชิง มันไม่ใช่เพราะ โดนัลด์ ทรัมป์ คลั่ง แต่มันเป็นยุทธศาสตร์ที่ถูกไตร่ตรองมาแล้ว Teenee.com จะพาทุกคนวิเคราะห์เจาะลึกกัน

ที่ผ่านมาอเมริกาเป็นคนตั้งกติกา และเล่นบทพระเอกอยู่เสมอ แต่การเล่นบทนี้มีราคาที่ต้องจ่าย โดยที่พันธมิตรแทบไม่เคยรับรู้หรือไม่เคยคิดว่านี่คือ "ต้นทุน" ที่ถูกแบกแทน นั่นคือราคาความมั่นคง เพื่อให้พันธมิตรจำนวนมากไม่จำเป็นต้องทุ่มงบพัฒนาอาวุธหรือกักตุนกำลังรบในระดับสูง เพราะมีสหรัฐฯ ค้ำหลังอยู่

เบื้องหลังภาพสวยงามจึงกลายเป็นความจริงที่อเมริกาขาดทุนเชิงโครงสร้างให้พันธมิตรมายาวนานกว่า 70 ปี สหรัฐฯ เป็นฝ่ายจ่ายค่าความมั่นคง ทั้งกองทัพเรือและกำลังทหารให้ยุโรปและแคนาดา ขณะที่ประเทศเหล่านั้นนำทรัพยากรและผลผลิตไปสร้างรัฐสวัสดิการ รักษาฟรี เรียนฟรี แล้วในเวลาเดียวกันกลับตั้งกำแพงภาษีใส่สินค้าอเมริกัน

ในเชิงอำนาจ รัฐสวัสดิการคือการลงทุนที่สิ้นสุดพร้อมคนแก่ที่ตายไป ผลตอบแทนระยะยาวแทบเป็นศูนย์ หรือพูดกลาง ๆ มันคือการลงทุนที่ต่อยอดอำนาจได้น้อย เมื่อภาพรวมเป็นแบบนี้ สหรัฐฯ จึงรู้สึกว่าตนเองกำลังจ่ายเพื่อให้คนอื่นอยู่ดี ในขณะที่ตัวเองถูกจำกัดผลประโยชน์กลับมาเรื่อย ๆ

ตลอด 20 ปีที่ผ่านมา สหรัฐฯ ไม่ได้ไม่พยายามพูดดี ๆ คำขอให้พันธมิตรร่วมแบกรับต้นทุนมากขึ้น ถูกเลื่อนด้วยประโยคเดิมซ้ำแล้วซ้ำเล่าว่า รอก่อนนะ ความสุภาพจึงไม่เปลี่ยนพฤติกรรมใด ๆ และระบบเดิมเริ่มกลายเป็นภาระที่แก้ไม่ตก หากยังเล่นบทเดิมต่อไป

จุดเปลี่ยนคือช่วงที่โลกเริ่มเห็นอเมริกาแสดงบทบาทที่ดูเลวร้ายมากขึ้นอย่างชัดเจน ตั้งกำแพงภาษีขั้นสุดกับทั้งศัตรูและมิตร ระงับหรือยกเลิกการให้วีซ่ากับหลายสิบประเทศ ลดหรือถอนการสนับสนุนผ่านกลไกนาโต้ โดยเฉพาะในสมรภูมิยูเครน ออกมาดูแคลนนาโต้ที่ขาดสหรัฐฯ ก็เหมือนเสือไร้เขี้ยวเล็บ กดดันรัฐบาลเวเนซูเอล่าอย่างเปิดหน้า และแสดงท่าทีทางทหารกับอิหร่านแบบไม่พยายามรักษาภาพลักษณ์อีกต่อไป

ในสายตาคนทั่วไป สิ่งเหล่านี้ดูเหมือนอเมริกากำลังทิ้งบทพระเอก และผู้นำก็ดูเหมือนไบโพลาร์ เอาแน่เอานอนไม่ได้ แต่ในเชิงยุทธศาสตร์ สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่อารมณ์หลุด หากคือการแสดงบทที่คำนวณมาแล้วเพื่อเขย่าโต๊ะให้ระบบเดิมพังลงอย่างรวดเร็ว

ความก้าวร้าว ความหยาบ และการไม่แคร์ความรู้สึกพันธมิตร คือเครื่องมือบีบให้ทุกฝ่ายต้องเผชิญต้นทุนจริงของการพึ่งพาอเมริกา เหมือนการไล่ลูกออกจากบ้าน ไม่ใช่เพราะเกลียด แต่เพราะไม่ยอมให้ดูดทรัพยากรต่อไปในระบบที่ไม่เคยคืนผลตอบแทน