ฝนดาวตกเจมินิดส์หรือดาวคนคู่

ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์พระจันทร์ยิ้มเมื่อค่ำวันที่ 1 ธันวาคม 2551 ที่ผ่านมาได้สร้างความประทับใจให้กับทุกๆคนที่ได้เห็นเป็นอย่างมากและคล้ายกับเป็นสิ่งบอกเหตุว่าสถานการณ์บ้านเมืองจะคลี่คลายไปในทางที่ดีขึ้นซึ่งก็น่าจะเป็นเช่นนั้นเพราะการชุมชุมก็ประกาศยุติในวันรุ่งขึ้น ทำให้ประเทศก้าวต่อไปได้อย่างน่าอัศจรรย์

               นายมรกต อารียะ ประธานศูนย์ศึกษาดาราศาสตร์อุตรดิตถ์ได้รับแจ้งจาก อ.วรวิทย์ ตันวุฒิบัณฑิต นักดาราศาสตร์คนสำคัญของไทยว่าในค่ำวันที่ 12 ธันวาคม 2551 เวลาประมาณ 20.00 น.เป็นต้นไป คนไทยมีโอกาสจะได้เห็นฝนดาวตกเจมินิดส์ (Geminids) จากกลุ่มดาวคนคู่ ที่มีการคำนวณว่าอาจจะมีมากถึง 60-80 ดวงต่อชั่วโมง แต่ในคืนดังกล่าวจะมีแสงจันทร์รบกวน เนื่องจากเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ แสงของดวงจันทร์จะสุกสว่างเต็มท้องฟ้า จึงอาจทำให้มองเห็นฝนดาวตกลดลงจากที่ได้มีการคำนวณไว้ แต่ที่ผ่านมาปีที่มีอากาศหนาวเย็นและทัศวิสัยดี ไม่มีเมฆหมอกจะเห็นฝนดาวตกจากกลุ่มดาวคนคู่ได้ดีบางทีอาจมีไฟร์บอล(Fire ball)ให้เห็นก็ได้ แต่การดูฝนดาวตก จะต้องมีสมาธิและอดทนแหงนมองท้องฟ้าให้เต็มตา จึงจะเห็นฝนดาวตกที่สวยงามประทับใจ

               จากสถิติของฝนดาวตกกลุ่มนี้ที่องค์การอุกาบาตรสากล (International Meteor Organization)หรือ IMO บันทึกไว้ในรอบ 7 ปี พบว่าฝนดาวตกเจมินิดส์ที่เห็นในประเทศไทย คือ

ตารางเปรียบเทียบฝนดาวตกเจมินิดส์ ปี พ.ศ.2544-2550

             ปี พ.ศ.      วันที่   เดือน       จำนวนฝนดาวตก      ทัศนวิสัยในการดู
             2544         14-15 ธ.ค.          110 /ชม.                   ดีมาก
             2545         14-15 ธ.ค.          100 /ชม.              แสงจันทร์รบกวน
             2546         14-15 ธ.ค.          80 /ชม.                แสงจันทร์รบกวน
             2547         13-14 ธ.ค.          100 /ชม.              แสงจันทร์รบกวน
             2548         13-14 ธ.ค.          100 /ชม.              แสงจันทร์รบกวน
             2549         13-14 ธ.ค.          100 /ชม.              แสงจันทร์รบกวน
             2550         14-15 ธ.ค.          100 /ชม.              แสงจันทร์รบกวน
            

             ฝนดาวตกเจมินิดส์ (Geminids Meteor Shower) เป็นฝนดาวตกที่ยิ่งใหญ่ในบรรดาฝนดาวตกที่เกิดขึ้นในรอบปี หากไม่นับฝนดาวตกลีโอนิดส์ ซึ่งจะปรากฏให้เห็น ทุก ๆ 33-34ปี และบางครั้งจะสังเกตได้ตั้งแต่วันที่ 6-19 ธันวาคม แต่จะมีจำนวนสูงสุดในคืนวันที่ 11-14 ธันวาคม โดยมีจำนวนประมาณ 80-100 ดวง/ชั่วโมง ความเร็วของอุกกาบาตที่ตกสู่บรรยากาศโลกประมาณ 35 กิโลเมตร/วินาที และมีไฟร์บอล โดยมีเรเดียนท์อยู่ใน "กลุ่มดาวราศีมิถุน"หรือ"กลุ่มดาวคนคู่"(Gemini) ซึ่งช่วงที่เห็นฝนดาวตกได้ดีคือตั้งแต่เวลา 22.00-02.00 น.

            ฝนดาวตกเจมินิดส์มีความแตกต่างจากฝนดาวตกทั่วไป คือไม่ได้เกิดจากธารอุกกาบาตของดาวหาง  แต่เกิดจากธารอุกกาบาตของดาวเคราะห์น้อย "3200 ฟีธอน "(3200 Phaethon) อุกกาบาตจึงมีขนาดใหญ่ และมีคาบการเกิดดาวตกยาวนาน จึงทำให้สามารถมองเห็น ดาวตกจำนวนมากใน 2-3 วัน ก่อนและหลังวันที่มีจำนวนดาวตกสูงสุด 

            ฝนดาวตกเจมินิดส์มีความแตกต่างจากฝนดาวตกทั่วไป คือมิได้กำเนิดจากธารอุกกาบาตของดาวหาง แต่มันกำเนิดจากธารอุกกาบาตของ ดาวเคราะห์น้อย "3200 ฟีธอน" (3200 Phaethon) อุกกาบาตจึงมีขนาดใหญ่ และมีคาบการเกิดดาวตกยาวนาน เราสามารถมองเห็น ดาวตกจำนวนมากได้ 2-3 วัน ก่อนและหลังวันที่มีจำนวนดาวตกสูงสุด วันที่ 12-13 ธันวาคม 2551 มีการคำนวณว่าจะเห็นฝนดาวตกเจมินิดส์จากกลุ่มดาวคนคู่มากถึง 100 ดวง/ชั่วโมง เช่นกัน แต่คืนดังกล่าวเป็นคืนเดือนเพ็ญ มีแสงจันทร์เต็มท้องฟ้า จึงอาจเห็นน้อยกว่าที่กล่าวมา แต่ถ้าคิดว่าดูเพื่อการศึกษาและเพื่อประสบการณ์ทางดาราศาสตร์แล้ว ก็จะได้ประโยชน์อย่างมาก 

            ในเรื่องของแสงจันทร์รบกวนวิธีดูควรหันหลังให้ดวงจันทร์ มองท้องฟ้าเพียงครึ่งวงกลมก็จะสามารถเห็นฝนดาวตกได้ เพราะเท่าที่เคยดูฝนดาวตกกลุ่มนี้บางปีมีปริมาณสอดคล้องกับที่คำนวณไว้และมีสีสันสวยงาม บางปี  ท้องฟ้ามีเมฆมาก ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสภาพภูมิอากาศแต่ละภูมิภาคและพื้นที่ที่ดูฝนดาวตก 

             นายพิทักษ์ วัฒนวิกย์กรรม์ เลขานุการนักวิทยุสมัครเล่นเครือข่ายดาราศาสตร์ไทย ผู้ที่มีประสบการณ์ดูฝนดาวตกมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2541 และเป็นผู้พากย์ฝนดาวตกครั้งแรกที่ที่โรงเรียนหนองน้ำเขียว บนเขาพลึง เขตติดต่อระหว่างจังหวัดอุตรดิตถ์กับจังหวัดแพร่ บอกว่าพื้นที่ที่จะดูฝนดาวตกในวันที่ 11-13 ธันวาคม 2551 คือบริเวณสนามกีฬาหน้าศาลากลางจังหวัด เพราะเป็นที่สาธารณะ มีอาคาร และเป็นที่โล่ง ปลอดภัย มีที่จอดรถ สะดวดในการเดินทาง พื้นที่กว้างมองท้องฟ้าได้ 360 องศา ส่วนที่อื่นๆสามารถดูฝนดาวตกได้ในที่ที่ไม่มีแสงสว่างรบกวนและควรใส่เสื้อผ้า หมวก เพื่อป้องกันอากาศที่หนาวเย็น แต่ทั้งนี้ก็ควรสังเกตตั้งแต่ค่ำวันที่ 11 ธันวาคม 2551 เวลา 20.00 น.เป็นต้นไป